بست و ساپورت در لوله کشی فاضلابی؛ کاربرد و اهمیت آن
اجرای سیستم بست و ساپورت، یکی از مراحل اساسی در نصب سیستمهای فاضلابی، از جمله سیستم فاضلابی سوپردرین، به شمار میرود. عملکرد صحیح یک شبکه لولهکشی تنها به انتخاب لوله و اتصالات مناسب محدود نمیشود؛ بلکه نحوه مهار و نگهداری اجزای سیستم نیز نقش مهمی در عملکرد و دوام آن خواهد داشت.
بهطور کلی، استفاده از بست و ساپورت مناسب در سیستمهای تأسیساتی، اهداف مهمی را دنبال میکند که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. انتقال و مهار بار سیستم بر روی سازه
تمامی اجزای یک سیستم تأسیساتی، شامل لولهها، تجهیزات بهداشتی، شیرآلات و سایر اجزا، به همراه وزن سیال موجود در آنها، بار مشخصی را ایجاد میکنند. این بار باید از طریق بستها و تکیهگاههای مناسب به سازه منتقل و بهدرستی مهار شود.
۲. افزایش پایداری سیستم در برابر تنشهای احتمالی
حرکات سازهای، نشست و لرزشهای احتمالی میتوانند بر مسیر لولهکشی و اتصالات تأثیر بگذارند. اجرای اصولی بست و ساپورت، به حفظ استحکام و پایداری سیستم در برابر این تنشها کمک میکند.
۳. کنترل تنشهای ناشی از انبساط و انقباض لولهها
لولهها در شرایط مختلف ممکن است دچار تغییرات طولی ناشی از انبساط و انقباض شوند. انتخاب صحیح نوع بست و محل قرارگیری آن، امکان کنترل این حرکات را فراهم کرده و از واردشدن تنشهای نامطلوب به سیستم جلوگیری میکند.
۴. کنترل نیروهای ناشی از ضربه قوچ (Water Hammer)
این نیرو عمدتاً در سیستمهای تحت فشار اهمیت ویژهای دارد. با این حال، در سیستمهای فاضلابی ثقلی، ضربه قوچ معمولاً بهعنوان یک عامل مؤثر مطرح نیست.
در ادامه، اصول اجرای بست و ساپورت در سیستمهای فاضلابی و بهطور مشخص سیستم فاضلابی سوپردرین بررسی میشود.
الزامات بست و ساپورت در مقررات ملی ساختمان
اهمیت اجرای صحیح بست و ساپورت به اندازهای است که فصل هفتم مبحث شانزدهم مقررات ملی ساختمان به این موضوع اختصاص یافته است. بر اساس الزامات این بخش، تمامی سیستمهای لولهکشی تأسیساتی، از جمله لولههای U-PVC، پلیپروپیلن، پلیاتیلن، فلزی و سایر سیستمها، باید با استفاده از بستها و تکیهگاههای مناسب مهار شوند.
در انتخاب نوع بست و ساپورت، تنها توجه به نگهداری لوله کافی نیست و عوامل مختلفی باید مورد بررسی قرار گیرند. مهمترین این موارد عبارتاند از:
- بست و ساپورت باید توانایی تحمل وزن لوله و سیال موجود در آن را داشته باشد.
- بار لولهکشی باید با فرض پر بودن لولهها از سیال محاسبه و در نظر گرفته شود.
- سیستم ساپورت باید علاوه بر وزن لوله و سیال، نیروهای ناشی از انبساط و انقباض، وزن عایق، وزش باد و سایر شرایط مؤثر را نیز تحمل کند.
- در صورت استفاده از بستهای فلزی، جنس بست نباید باعث ایجاد خوردگی گالوانیک در سطح خارجی لوله شود.
- متریال بست و ساپورت باید با شرایط محیطی محل اجرا سازگار بوده و مقاومت مناسبی در برابر خوردگی داشته باشد.
- لولههای فاضلاب و آب باران باید بهگونهای مهار شوند که از حرکت طولی ناخواسته آنها جلوگیری شود.
- در نقاطی که مسیر لوله تغییر امتداد میدهد، باید تمهیدات لازم برای مهار لوله در نظر گرفته شود.
اجرای بست در سیستمهای فاضلابی پوشفیت و سوپردرین
از آنجا که تخلیه فاضلاب در این سیستمها بهصورت ثقلی انجام میشود، رعایت شیب مناسب در مسیر لولهکشی اهمیت ویژهای دارد. مقدار شیب موردنیاز برای لولهها با قطرهای مختلف یکسان نیست و باید مطابق مقادیر تعیینشده در مقررات ملی ساختمان اجرا شود.
در این میان، بستها و ساپورتها نقش مهمی در حفظ شیب طراحیشده دارند. در واقع، پس از تنظیم مسیر لولهکشی، بستها باید بهگونهای اجرا شوند که شیب موردنظر در طول مسیر ثابت باقی بماند.
شیب بیش از اندازه استاندارد میتواند باعث حرکت سریع آب و باقیماندن مواد جامد در مسیر لوله شود. از سوی دیگر، کاهش شیب نیز ممکن است موجب اختلال در تخلیه کامل فاضلاب و رسوب مواد در داخل لوله شود. بنابراین، حفظ شیب استاندارد در طول مسیر یکی از مهمترین نکاتی است که باید هنگام اجرای بست و ساپورت مورد توجه قرار گیرد.
این اصول، چه در اجرای لولهکشی زیر سقف و چه در اجرای مسیرهای کف، باید رعایت شوند.
بهمنظور اجرای دقیقتر مسیرهای لولهکشی و فراهمکردن امکان تنظیم و مهار مناسب آنها، شرکت سوپرپایپ اینترناشنال سیستم نصب تأسیسات پیشساخته سوپرفیکس را ارائه کرده است. این سیستم شامل ساپورتهای پیشساخته، مارکینگ، جعبههای تأسیساتی و انواع بستهای تأسیساتی است و میتواند با توجه به شرایط پروژه در اجرای سیستمهای تأسیساتی مورد استفاده قرار گیرد.
بستهای روکشدار و انواع بست سوپرفیکس
بستهای روکشدار، علاوه بر نگهداری و مهار لوله، میتوانند در کاهش انتقال صدا و کنترل حرکات ناشی از انبساط و انقباض نیز مؤثر باشند. وجود روکش مناسب، از تماس مستقیم بست با سطح خارجی لوله جلوگیری کرده و امکان حرکت کنترلشده لوله را بدون آسیبرسیدن به جداره آن فراهم میکند.
در بستهای روکشدار سوپرفیکس از روکش EPDM استفاده شده است. این روکش در تماس طولانیمدت با لولههای پلیپروپیلن، موجب ایجاد خوردگی در سطح لوله نمیشود.
در کنار بستهای روکشدار، بستهای آهنی سوپرفیکس نیز در دو مدل دوپایه دیواری و رگلاژی عرضه میشوند. انتخاب هر یک از این بستها باید بر اساس شرایط پروژه، نوع مسیر لولهکشی و الزامات اجرایی انجام شود.
بستهای سوپرفیکس با در نظر گرفتن الزامات موردنیاز برای اجرای سیستمهای تأسیساتی طراحی شدهاند و میتوان با توجه به شرایط اجرا و نیاز پروژه، از گزینه مناسب استفاده کرد.
نکته مهم: مطابق استاندارد آلمان، استفاده از بستهای دارای روکش PVC نرم برای لولهها و اتصالات پلیپروپیلنی مجاز نیست؛ زیرا این نوع روکش میتواند در بلندمدت با پلیپروپیلن واکنش شیمیایی ایجاد کرده و باعث آسیبدیدگی و خوردگی سطح لوله و اتصالات شود.
انواع بست بر اساس عملکرد اجرایی
بستهای مورد استفاده در سیستمهای لولهکشی، از نظر نحوه عملکرد، به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
- بست ثابت (FIX)
- بست راهنما (GUIDE)
بسته به نحوه تنظیم پیچهای دو طرف بست، انواع بستهای معرفیشده میتوانند وظیفه بست ثابت یا بست راهنما را بر عهده بگیرند.
در بست ثابت، پیچهای دو طرف بست بهطور کامل محکم میشوند تا از هرگونه حرکت لوله در محل موردنظر جلوگیری شود.
در مقابل، بست راهنما وظیفه دارد مسیر لوله را کنترل کند، بدون آنکه مانع حرکت طولی آن شود. به همین دلیل، پس از انجام تست، پیچهای بست به اندازه یک یا دو دنده باز میشوند تا لوله بتواند در اثر انبساط طولی، حرکت موردنیاز خود را در سوکت بعدی انجام دهد.
محل قرارگیری بستها در سیستم فاضلابی سوپردرین
در اجرای سیستم فاضلابی سوپردرین، محل قرارگیری بستها باید بر اساس عملکرد هر بست تعیین شود.
بست ثابت (P1):
این بستها در پشت سوکتها، زیر سیفون و در محل علمک سیفون نصب میشوند.
بست راهنما (Ps):
این بستها در فاصله میان بستهای ثابت و با توجه به فواصل تعیینشده برای لولههای افقی و عمودی اجرا میشوند.
برای تعیین فاصله دقیق بستها، باید به جداول مربوط به فواصل بستگذاری در حالتهای افقی و عمودی و برای سایزهای مختلف لوله مراجعه شود.
در صورتی که دسترسی به این جداول امکانپذیر نباشد، میتوان بهصورت تقریبی از ضوابط زیر استفاده کرد:
لولههای افقی یا زیرسقفی:
فاصله بستها تقریباً معادل ۱۰ برابر قطر خارجی لوله در نظر گرفته میشود. برای نمونه، در لوله سایز ۱۱۰ میلیمتر، فاصله تقریبی بستها حدود یک متر است.
لولههای عمودی یا استک:
فاصله بستها تقریباً ۱۵ برابر قطر خارجی لوله بوده و نباید از ۳ متر بیشتر شود. بهعنوان نمونه، برای لوله سایز ۱۱۰ میلیمتر، فاصله تقریبی بستها حدود یک و نیم متر خواهد بود.
توجه: محل صحیح نصب بست، پشت سوکت است. از نصب بست روی سوکت لوله یا اتصالات خودداری کنید؛ زیرا فشار بست ممکن است باعث تغییر شکل مقطع لوله و خارجشدن آن از حالت دایرهای شود و در نتیجه، احتمال نشتی در سیستم افزایش یابد.
در مواردی که چند اتصال بهصورت متوالی اجرا شدهاند، میتوان برای مهار مناسب آنها از بستهای مخصوص سوکت استفاده کرد.
همچنین در مسیرهای عمودی فاضلاب، نصب حداقل یک بست راهنما در هر طبقه الزامی است.
نقش مهاربند سوپرفیکس در کنترل حرکات لوله
هرچه فاصله مسیر لولهکشی از سقف بیشتر و طول مسیر اجراشده طولانیتر باشد، احتمال ایجاد حرکات آونگی در لولهها افزایش پیدا میکند. این حرکات ممکن است هنگام تست سیستم یا در زمان بهرهبرداری رخ دهند.
در چنین شرایطی، استفاده از مهاربند سوپرفیکس میتواند به محدودکردن درجات آزادی مسیر لولهکشی و کنترل حرکات آونگی کمک کند. به این ترتیب، مسیر لولهکشی از پایداری بیشتری برخوردار خواهد بود.
نقش بستها در کاهش انتقال صدا
کاهش صدای ناشی از جریان فاضلاب به عوامل مختلفی وابسته است. نوع متریال لوله و اتصالات، رعایت شیب صحیح، جلوگیری از اجرای مسیرهای ریزشی و انتخاب صحیح زوایای اتصالات، همگی میتوانند بر میزان صدای ایجادشده در سیستم تأثیرگذار باشند.
در کنار این عوامل، انتخاب بست مناسب نیز در کاهش انتقال صدا از لولههای فاضلاب به سازه ساختمان نقش مهمی دارد.
بهمنظور کاهش انتقال صدا، استفاده از بستهای ویژه سوپرفیکس مجهز به روکش EPDM توصیه میشود. این روکش میتواند از انتقال مستقیم ارتعاشات لوله به بست و سازه جلوگیری کند. همچنین، برخلاف روکش PVC نرم، در تماس بلندمدت با پلیپروپیلن واکنش شیمیایی ایجاد نمیکند.
جمعبندی
عملکرد مطلوب یک سیستم فاضلابی، تنها به کیفیت لوله و اتصالات وابسته نیست. اجرای صحیح بستها و ساپورتها نیز بخش مهمی از فرآیند نصب را تشکیل میدهد و میتواند بر حفظ شیب، کنترل حرکت لوله، کاهش تنشها، جلوگیری از جابهجایی و افزایش پایداری سیستم تأثیرگذار باشد.
استفاده از سیستم فاضلابی سوپردرین در کنار بستهای مناسب سوپرفیکس و رعایت اصول اجرایی، میتواند به ایجاد یک سیستم لولهکشی پایدار و قابلاعتماد در بلندمدت کمک کند.
در نهایت، اجرای استاندارد و انتخاب صحیح اجزای سیستم، علاوه بر تأمین آببندی مطمئن و عملکرد مناسب شبکه فاضلاب، در کاهش انتقال صدا و ایجاد محیطی آرامتر برای ساکنان ساختمان نیز مؤثر خواهد بود.
